Bài 2:
Vì sao ngành nông nghiệp Úc lại phát triển thành công đến thế?
Tổng Hợp của Nhật Hạ – Theo Đại Kỷ Nguyên – 4 May 2015
Nước Úc được nhìn nhận là một quốc gia phát triển và nằm trong số các
quốc gia thịnh vượng nhất trên thế giới, với nền kinh tế lớn đứng thứ 12
trên toàn thế giới.
Vào năm 2012, thu nhập bình quân đầu người
của Úc đứng thứ năm thế giới. Nước Úc được thành lập vào ngày 01/01/1901
với tên đầy đủ tiếng Anh là Commonwealth of Australia, có nghĩa là khối
thịnh vượng chung Úc. Ngay từ khi thành lập, Úc duy trì một hệ thống
chính trị dân chủ tự do ổn định, bao gồm sáu bang và một số lãnh thổ với
tổng dân số vào khoảng 23,1 triệu người.
Với lịch sử non trẻ chỉ
hơn 100 năm, với hơn 100 dân tộc đa văn hóa, nước Úc giờ đã trở thành
một đất nước giàu mạnh, xây dựng được một nơi có đời sống tốt nhất thế
giới, xuất khẩu hầu hết các mặt hàng quan trọng kể cả dịch vụ giáo dục.
Với mục tiêu ban đầu là tự đảm bảo nguồn lương thực cho người dân Úc,
Chính phủ đã thực sự đầu tư vào việc phát triển ngành nông nghiệp Úc cho
dù diện tích đất có thể canh tác được của Úc chỉ chiếm 1% tổng diện
tích lục địa Úc (tổng diện tích Úc là 768 triệu héc ta) do chỉ có vùng
ven biển là có lượng mưa tương đối tốt. Hiện nước Úc có 18 triệu héc ta
trồng trọt và 28 triệu héc ta đồng cỏ trong đó chỉ có 4 triệu héc ta là
thực sự có lượng nước đầy đủ.
Lực lượng lao động chính thức trong
lĩnh vực nông nghiệp của Úc là 400.000 người, chiếm 4% lực lượng lao
động của toàn nước Úc (vào khoảng 10 triệu người) nhưng nước Úc có chỉ
số tự cung cao nhất thế giới (nông nghiệp Mỹ có kim ngạch xuất khẩu nông
sản đứng đầu thế giới nhưng chỉ số tự cung tự cấp lại thấp hơn Úc), cụ
thể là tính trung bình một nông dân Úc có thể nuôi 190 người. Sản phẩm
nông nghiệp chính của Úc là lúa mì, lúa mạch, mía, hoa quả, gia súc,
cừu, gia cầm.
Nền nông nghiệp Úc cung cấp nông sản đầy đủ cho thị
trường nội địa và xuất khẩu 80% tổng sản lượng, thu nhập của mỗi người
nông dân Úc lên đến 100.000 USD/ năm, cao hơn so với GDP bình quân đầu
người của Úc (60.000 USD/năm).
Úc là một quốc gia có đất rộng
người thưa, ít mưa, tình trạng khô hạn xảy ra thường xuyên, Úc không có
một ngành nghề nào gọi là truyền thống, kể cả nông nghiệp – vốn là ngành
nghề cổ xưa nhất của loài người. Cho nên có thể nói tất cả các cây, con
và công nghệ sản xuất hiện đang sử dụng trong nông nghiệp Úc hiện nay
đều có nguồn gốc nhập khẩu. Chính vì vậy, để phát huy tối đa hiệu quả
của việc nhập khẩu trong việc phát triển nông nghiệp, Chính phủ Úc đã
cho xây dựng các Trung tâm nghiên cứu để nhập khẩu giống và công nghệ,
kiểm chứng, ứng dụng đại trà và thực hiện tiếp thu công nghệ. Để hỗ trợ
hoạt động của các trung tâm này, Chính phủ Úc đã thành lập Hội đồng
Nghiên cứu Úc nhằm xây dựng chiến lược và cung cấp kinh phí cho các công
trình nghiên cứu khoa học. Hội đồng này đưa ra danh sách những hạng mục
ưu tiên có lợi cho quốc gia và đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải lập dự
án theo sát danh sách ưu tiên này nếu muốn nhận được tiền tài trợ cho
việc nghiên cứu.
Đặc biệt hơn, đối với những lĩnh vực mà chính
phủ xác định là thực sự cấp thiết đến sự phát triển của nền nông nghiệp,
Chính phủ Úc thành lập các Trung tâm chuyên ngành hay còn gọi là Trung
tâm ưu tú (Centre of Excellence) để nghiên cứu, cải thiện, ứng dụng và
chuyển giao từ kiến thức công nghệ cho nông dân. Bộ Nông nghiệp Úc đã
xây dựng 11 Trung tâm như vậy đều khắp trong bang, mỗi Trung tâm phụ
trách một ngành hàng nông nghiệp đặc biệt trên một vùng sinh thái thích
hợp để giải quyết dứt điểm những khó khăn của vùng đó.
Ví dụ như
vùng lục địa Narrabri miền tây bắc Úc có khí hậu khô, nóng nên có Trung
tâm chuyên về ngành bông vải và cải dầu, vùng miền bắc gần duyên hải
vùng Armidale có khí hậu khô nhưng mát mẻ nên có trung tâm về ngành bò
thịt, vùng miền trung duyên hải Gosford có khí hậu ôn hoà, gần Sydney
nên có Trung tâm Tiếp thị và ngành Làm vườn nhà kính, vùng lục địa Yanco
phía tây nam có khí hậu khô, nóng, nhiều ánh sáng nên có Trung tâm Lúa
gạo và tưới tiêu.
Việc vận hành các trung tâm này đã giúp Bộ Nông
nghiệp Úc giải quyết kịp thời các vấn đề theo từng loại nông sản. Các
quy trình sản xuất tốt nhất trên thế giới được nhập vào Úc qua các trung
tâm này, ví dụ như Quy trình chăm sóc rau quả tươi sạch dành cho việc
sản xuất rau quả (được gọi là Fresh care), Quy trình sản xuất thịt tươi
sống (được gọi là Cattle Care), Quy trình sản xuất ngũ cốc (được gọi là
Grain Care), qua đó, Úc đã có được thương hiệu về an toàn vệ sinh thực
phẩm, gia tăng sức cạnh tranh cho xuất khẩu.
Theo như số liệu của
Cục Kinh tế, khoa học nông nghiệp và nguồn lợi Úc (Abarres), giá trị
sản lượng nông nghiệp Úc đạt 43 tỷ đô la Mỹ, tương đương với 3% GDP vào
năm 2013. Riêng về sản lượng lúa của bang New South Wales (là bang sản
xuất 99% sản lượng lúa của Úc) từ tháng 04/2014 đến tháng 03/2015 đạt
894.000 tấn trên diện tích gieo cấy 90.000 héc ta, tương đương với năng
suất là 9,89 tấn/héc ta (năng suất lúa của toàn Việt Nam đạt 6,6 tấn/héc
ta vào năm 2014).
Nền nông nghiệp Úc được quản lý dưới hình thức
nông trại, với khoảng 130.000 nông trại trên diện tích 46 triệu héc ta,
trung bình một nông trại có diện tích 354 héc ta. Chính sách của chính
phủ Úc là xây dựng một nền nông nghiệp vì nông dân, vậy nên Chính phủ
giảm tối đã những điều luật, quy định bắt buộc đối với nông dân như các
quy định về thuế hay hải quan, đồng thời đưa ra những chính sách hữu
hiệu giúp đỡ nông dân ổn định trong sản xuất, tránh hiện tượng bỏ đất
lên các thành phố lớn, đồng thời nâng cao năng suất lao động và khả năng
cạnh tranh.
Vào năm 1997, Úc thực hiện chương trình “Một nền
nông nghiệp Úc tiên tiến” và hướng đến xuất khẩu với mục đích nâng cao
thu nhập cho nông dân và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế cho nông dân.
Đặc điểm nội bật của chương trình này như sau:
Hỗ trợ tài
chính cho nông dân trong các chương trình giáo dục và đào tạo về kỹ
năng quản lý tài nguyên thiên nhiên;
Hỗ trợ nông dân thay đổi ngành nghề cho hợp với thay đổi trong thực tế;
Hỗ trợ nông dân nâng cao kỹ năng về quản lý tài chính;
Tư vấn cho nông dân tình hình tài chính trong và ngoài nước;
Hỗ trợ tài chính cho nông dân về các dịch vụ tư vấn của chuyên
gia, cũng như tổ chức các lớp tập huấn để nâng cao năng lực phát
triển kỹ năng;
Cung cấp thông tin giúp nông dân nắm vững biến động thị trường trong và ngoài nước.
Vào năm 2004, Chính phủ Úc đã thành lập một nhóm tư vấn xây dựng định
hướng và chiến lược cho ngành nông nghiệp và thực phẩm, theo đó Chính
phủ điều chỉnh các chính sách và đưa ra các giải pháp về:
Nâng cao khả năng đáp ứng của nông dân trước các yêu cầu mới của thị trường và chuỗi cung ứng;
Giúp nông dân nâng cao năng lực cạnh tranh;
Hỗ trợ nông dân về kỹ năng quản lý tài nguyên thiên nhiên;
Bảo đảm môi trường kinh doanh tốt nhất, thông thoáng nhất để
các doanh nghiệp tự do hoạt động, tăng mạnh sức cạnh tranh
Xét về mặt bằng chung, nông dân Úc có trình độ giáo dục cao, khoảng 31%
có bằng đại học hoặc cao đẳng (trung bình toàn quốc 52%). Các chính sách
đầu tư vào nông dân Úc có thể tóm lại theo ba mục chính, đó là:
Nông dân Úc là chủ thể của nền nông nghiệp Úc, thể hiện trên
thực tế đối với các chính sách này là việc một hộ nông dân Úc được
cấp giấy phép sở hữu diện tích đất rất lớn chứ không phải được thuê
lại đất của Nhà nước và Nhà nước sẽ xem xét lại tình trạng cho
thuê đất sau một thời gian.
Nông dân Úc sản xuất theo chuỗi
giá trị và phân phối theo chuỗi cung ứng, thể hiện ở điểm các mặt
hàng nông nghiệp Úc được đóng gói bao bì đầy đủ với nhãn hiệu “made
in Australia” có mặt trên toàn thế giới.
Nông dân Úc áp
dụng hiệu quả các công nghệ hiện đại bao gồm các máy móc và kỹ thuật
công nghệ hiện đại trong sản xuất nông nghiệp. Tại các cánh đồng rộng
ngút tầm mắt, những mày cày, máy hái không cần người lái được sử
dụng rộng rãi. Đồng thời, nông dân Úc biết cách dùng hệ thống vệ
tinh để định vị đường cày cho máy cày qua các thiết bị điện toán
tính toán chính xác.
Nói tóm lại, với các chính sách hữu hiệu của
Chính phủ, Úc đã thành công không chỉ trong vấn đề tự cung tự cấp nguồn
lương thực cho người dân trong nước mà còn xuất khẩu các sản phẩm nông
nghiệp sang các nước trên toàn thế giới, nổi bật nhất là các sản phẩm
gồm thịt bò, ngũ cốc, hoa quả, sữa và các sản phẩm thuộc sữa, rượu nho,
lông cừu, bông vải, đường.
Mặc dù liên bang Úc mới được thành lập
vào năm 1901, tính đến nay mới được 114 năm, nhưng Úc đã được tạp chí
The Economist bình chọn đứng thứ 6 trên toàn thế giới về chỉ số chất
lượng cuộc sống vào năm 2005, được Liên Hiệp Quốc xếp hạng ba về chỉ số
phát triển con người vào năm 2007. Nước Úc còn nắm giữ một kỷ lục chưa
có nước nào có, đó là hầu hết các thành phố lớn của Úc đều nằm trong
“top 10” những thành phố có đời sống tốt nhất thế giới: Melbourne (hạng
2), Perth (hạng 4), Adelaide (hạng 7) và Sydney (hạng 9).
Nhật Hạ tổng hợp